Tokat, Karadeniz Bölgesinin iç kesiminde yer alan illerimizdendir. Büyük bölümü Orta Karadeniz Bölümü'nün sınırları içinde olan il topraklarının güney kesimindeki küçük bir bölümü İç Anadolu Bölgesine taşar.



Horoztepe ve Maşathöyük'te yapılan kazılar sırasında ele geçen buluntuların değerlendirilmesi sonucunda Tokat yöresinin çok eski bir yerleşim yeri olduğu ortaya çıkmıştır.




Osmanlı döneminde toplumsal ve ekonomik çelişkilerin artması üzerine Anadolu'nun çeşitli kesimlerinde çıkan ve Celali Ayaklanmaları olarak bilinen halk hareketlerinin Tokat ili tarihinde özgün bir yeri vardır.

Turhallı Bozok Türkmenlerinden olan Şeyh Celal, haksızlıklara karşı 1518- 1519 yıllarında ilk kez Tokat yöresinde Osmanlı Devletine başkaldıranlardan, 16. ve 17. yüzyıllarda Anadolu'yu derinden etkileyen halk hareketinin tümüne Celali Ayaklanmaları adı verildi. Cumhuriyet dönemine kadar Tokat yöresinde daha birçok ayaklanma yaşandı. Tokat, günümüzde gelişmekte olan bir ilimizdir.



Tarihçe: İlk yerleşim günümüzden 7.500 yıl önce bakır çağında başlamıştır. İ.Ö 17. yüzyılda Anadolu'nun kuzey kesimindeki Hitit yerleşim alanları arasında yer alan yöre, yüzyıllar boyunca kuzeyden gelen Kaşkalar'ın saldırısına uğrar. Zile yöresindeki Maşat höyük yerleşmesi, bu dönemde kurulmuş ve Kaşkar tehlikesine karşı Hitit ülkesini savunma işlevi de üstlenmiş önemli bir merkezdi. Daha sonra Frigler'in egemenliğine giren bu topraklar, İ.Ö 7. yüzyılda bu kez Kimmerler'in saldırısına uğradı. İ.Ö 6. yüzyılda Persler tarafından yönetilmeye başlayan Tokat yöresi İ.Ö 4. yüzyılda Anadolu'da görülen Makedonya egemenliğinden fazla etkilenmedi. İ.Ö 3. yüzyıl başlarında Pontus Krallığının yönetimi altında kaldılar.



İ.Ö 1. yüzyılda Roma İmparatorluğuna bağlandılar. Bizans yönetiminde İ.S 8. yüzyılda birçok defa Arapların saldırılarına uğradılar. Tokat yöresine Türkmenler ilk kez 1067 yılında gelmeye başladılar.



1075 yılında Danişmendliler'in eline geçen yöre, 1175'te Anadolu Selçukluların yönetimine girdi. Ağır vergilerle ezilen Türkmenler 1240'ta Baba İshak yönetiminde ayaklandı. Tokat bu ayaklanmadan çok zarar gördü. 14. yüzyılda Osmanlı Devletine bağlandı. Kısa bir süre Timur yönetimine girdi, tekrar 1413 yılında Osmanlı'ya katıldı. Çoğunluğunu Alevi halkın oluşturduğu Türkmen'ler 16. ve 17. yüzyıllarda Celali ayaklanmalarını yaptı.



19. yüzyılda Osmanlı Devletinin yitirdiği Kafkasya ve Balkanlardan göçmenlerden bir bölümü Tokat yöresine yerleştirildi. Sonra Ermeni ayaklanmaları oldu. Kurtuluş Savaşı sırasında Tokat yöresini etkileyen başlıca olaylar Zile kasabasının topa tutulması sonucunda bastırılabilen Zile Ayaklanması ile silahlı Rum Pontus çetelerinin hareketleridir. Cumhuriyet ilan edildikten sonra Tokat il ilan edildi.



Toplum ve Kültür: Halep'i Amasya ve Samsun'a bağlayan kervan yolunun geçtiği Tokat kenti 13i yüzyılda Anadolu'daki en önemli merkezlerden biriydi. 12.yüzyılda Anadolu Selçukluları'nın yönetimine girdikten sonra yöreye yerleşen Türkmenler ekonominin gelişmesine bağlı olarak birçok bayındırlık çalışması yaptılar. Tokat ilindeki başlıca merkezleri süsleyen mimari değeri yüksek birçok yapı o dönemden kalmadır.



Yöre halkının başlıca geleneksel el sanatları bakırcılık, dokumacılık ve yazmacılıktır. 18. yüzyılda büyük gelişme gösteren bakırcılık, günümüzde plastik ve öteki metal gereçlerin yaygınlaşmasına bağlı olarak eski önemini yitirmiştir. Kilim dokumacılığı daha çok kırsal kesimde, halı dokumacılığı da kentlerde yürütülür. Tokat 15. yüzyılda Anadolu'nun başlıca yazmacılık merkeziydi. En güzel örnekleri 16. ve 17. yüzyılda yapılan Tokat yazmaları ününü günümüzde de sürdürmektedir.

İklim: Karadeniz Bölgesi ile İç Anadolu arasındaki geçiş alanında yer alan Tokat ili kara ikliminin etkisi altında kalır. Yıllık ortalama yağış miktarı 500 milimetreyi bulmayan Tokat'a en çok yağış düşen mevsim ilkbahardır. Kışları kar yağışlı geçen ilde -19 dereceye kadar düşen soğuklara rastlanır. Tokat ilinde yazlar sıcak ve kurak geçer. Tokat kentinde bazı yazlar hava sıcaklığı 40 dereceye kadar yükselir.



Ormancılık: Tokat ili orman açısından oldukça zengindir. İl alanının yarıya yakın bölümünü oluşturan dağlar meşe, kayın ve yüksek kesimlerde de sarıçam ormanlarıyla kaplıdır. İlin alçak kesimlerinde doğal bitki örtüsü bozkır (step) görünümündedir.

Doğal Yapı: Yüksekliği hiçbir kesimde 2,500 metreyi bulmayan Tokat ili toprakları, akarsu vadileriyle derin biçimde yarılmış engebeli alanlardan oluşur. Bu topraklar Kuzey Anadolu Dağlarının kıyı dağları ile iç sıraları tarafından engebelendirilir.

Bunlardan başlıcalar kuzeydeki Canik Dağları, doğudaki Asmalıdağ, güneydeki Deveci ve Çamlıbel dağları ile batıdaki Buzluk ve Sakarat dağlarıdır. İlin orta kesimindeyse, Yaylacık, Mamo ve Köse dağları vardır. Dağların yüksek kesimlerinde, hayvancılık açısından önem taşıyan bazı düzlükler bulunur.



İl topraklarında bulunan akarsuları Yeşilırmak toplar. Kelkit Irmağı, Çekerek ve Karakuş çayları Yeşilırmak kollarıdır. Yıldız çayı Kızılırmak'a katılır. Kelkit ırmağı vadisinde Niksar ve Erbaa ovaları, Yeşilırmak vadisindeyse Artova bulunur. Almus baraj gölü en büyük göldür. Önemli bir doğal göl yoktur. Niksar ve Erbaa önemli bir deprem bölgesidir.




İlçeleri: Almus, Artova, Başçiftlik, Erbaa, Niksar, Pazar, Reşadiye, Sulusaray, Turhal, Yeşilyurt, Zile ve Merkez ilçedir.



İlgi Çekici Yerler: Niksar Çamiçi ve Reşadiye Zinav Gölü orman içi dinlenme yerleri, Tokat, Gömenek (Komana Pontikal), Niksar (Neokaisareia), Turhal ve Zile kaleleri. Tokat, Niksar ve Zile Ulu Camileri, Tokat Yağıbasan, Niksar Yağıbasan ve Hatuniye Medreseleri. Garipler, Hamza Bey, Meydan, Behzat, Ali Paşa, Silahtar Ömer Paşa, Çöreği Büyük, Halit Bey, Sinan Bey, Boyacı Hasan Ağa ve Hoca İshak Camileri. Pervane Darüşşifası (Gök Medrese); Sefer Beşe Mescidi ve Alacamescit, Sümbül Baba Zaviyesi ve Türbesi; Taşhan ve Turhal Kervansarayı; Ebul Kasım, Halef Sultan, Vezir Ahmed Paşa, Nureddin İbn Sen Timur, Abdül Muttalip, Hacı Çıkrık, Melik Gazi ve Musa Fakih Türbeleri; Kulak ve Kırk Kızlar kümbetleri. Pervane, Yörgüç Paşa, Mustafa, Ali Paşa hamamları ve Yenihamam, Çiftehamam; Talazan, Tokat ve Turhal köprüleri, Tokat Müzesi.



Ekonomi: Tokat ilinde ekonomi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım alanları Artova tahıl, Kazova ve Niksar üzüm, Taşova tütün, Turhal şekerdir. Başlıca yetiştirilen bitkisel ürünler; şeker pancarı, buğday, arpa, domates, soğan, mısır, karpuz ve kavundur. İlde tarım ile ilgili tesis çoğalmıştır. Salça ve konserve tesisleri, şarap fabrikaları, meyve suyu fabrikaları ünlüdür. % 100 meyve suyu ilk defa bu tesislerde üretilmiştir. Yöredeki ünlü Tokat Sigara fabrikaları kapatılmış ve özel şirkete devredilmiştir.




Hayvancılık özellikle kırsal kesimde yaşayanlar için önemli bir gelir kaynağıdır. İlin alçak kesimlerinde sığır ve manda, yüksek kesimlerinde ise koyun ve kıl keçisi yetiştiriciliği yapılır. Artova ve Zile'de az da olsa Ankara tiftik keçisi yetiştirilir. Hayvancılığın öteki dalları tavukçuluk ve arıcılıktır. Tatlı su balıkçılığı da yapılan Tokat ilinde alabalık üretim çalışmaları yapılmaktadır. Orman açısından zengin sayılan ilin dağlık kesimindeki insanlar için ormancılık önemli bir gelir kaynağıdır.




Madencilik: İlde önemli olan maden Turhal- Antimuan ve Reşadiye- Bentonit sahalarıdır.


Antimuan:
Turhal-Özdemir, Çamlıca Sahaları Tenör : % 4-10 Sb

Asbest: Çamlıbel-Dodurga Sahası Tenör : % 5 asbest Rezerv: 500.000 ton mümkün rezerv.

Bakır: Niksar-Eryaba zuhuru Tenör : % 0.57-1.12 Cu

Rezerv: Küçük zuhur niteliğindedir. Belirlenmiş bir rezerv yoktur.

Bula Köyü Zuhuru Tenör : % 2.78 Cu

Rezerv: Küçük zuhur niteliğindedir. Ayrıca Niksar ve Gök dere'de de bilinen zuhurlar vardır.

Bentonit: Niksar-Yazıcık Bentonit zuhurları Kalite: Döküm Bentonit ve ağartma toprağı

Rezerv: 2.008.828 ton mümkün rezerv.

Reşadiye-Akdoğmuş Sahası Kalite: Sondaj, döküm ve peletlemeye uygun

Rezerv: 178.585 ton görünür+muhtemel rezerv.

Reşadiye-Kaşpınar (Kuruköprü) Sahası Kalite: Sondaj, döküm ve peletlemeye uygun

Rezerv: 787.500 ton muhtemel rezerv.

Taşova-Sepetli oba Sahası Kalite: Ağartma toprağına uygun

Rezerv: 200.000 ton mümkün rezerv.

Reşadiye-Bereketli-Toklar Yatağı Kalite: Ağartma toprağına uygun

Rezerv: 120.000 000 ton mümkün rezerv.

Reşadiye-Büşürüm (Akpınar, Karagelin, Çatak) yatakları

Kalite: Ağartma toprağına uygun

Rezerv: 270.000 ton mümkün rezerv.

Reşadiye-Köklü yatağı

Kalite: Ağartma toprağına uygun

Rezerv: 420.000 ton mümkün rezerv.

Reşadiye (Köryakup, Doğantepe, İbrahimşeyh) yatakları

Kalite: Sondaj çamuru ve döküm kumuna uygun

Rezerv : -


Çimento Hammaddeleri:

Niksar-Kümbetli Köyü

Kalite: İyi

Rezerv: Büyük potansiyelli kireçtaşları vardır.



Demir: Artova-Karadut Sahası

Kalite : % 50 Fe Rezerv: 30.000 ton cevher üretilmiştir.



Krom: Yeşilyurt ve Artova ilçelerinde 30'a yakın krom ocak, yarma ve mostra tespit edilmiştir.

Artova ilçesi Salur ocağı Tenör : % 20 Cr2O3

Rezerv:265.000 ton mümkün rezerv.

Diğer zuhurlarda önemli bir potansiyel bulunmamakla birlikte, cevher tenörleri % 10-48 Cr2O3 arasında değişmektedir.



Manganez: Dökme Tepe-Kat Köyü Sahası

Tenör : % 32.67 Mn

Rezerv: 3.000 ton mümkün rezerv.

Yatak geçmiş yıllarda işletilmiştir.




Tuğla- Kiremit: Niksar ilçesi

Kalite: İyi

Rezerv: 4.500.000 ton jeolojik rezerv.


Linyit: Artova, Zile- Büyükbultu



Jeotermal:

Reşadiye; Sıcaklık; 39- 49 derece Debi; 4,3 lt/sn

Sulusaray; Sıcaklık; 31,9- 44,3 derece Debi; 2,56 lt/ sn

Erbaa- Gökbel Çermiği: Sıcaklık; 40,5 Debi: 0,1 lt/ sn

Erbaa- Sarıyazı: Sıcaklık; 32 Debi; 0,1 lt/sn

Niksar- Ayazılıca; Sıcaklık; 27 Debi; 1,5 lt/ sn

Niksar- Korulu; Sıcaklık; 26 Debi; 0,25 lt/sn