Suudi Arabistan, Arabistan Yarımadası'nın büyük bir bölümünü (yaklaşık olarak % 80'ini) kaplamaktadır.
Tarihi: Suudî Arabistan, İslâm dininin doğup yayılmaya başladığı ülkedir.
1517'den itibaren ülkeye hâkim olan Osmanlılar, kutsal yerleri (Mekke ve Medine) başta yol vs. yapmak suretiyle bayındırlaştırdılar.
1906'da Osmanlıların ülkeyi terk etmesinden sonra Arap milliyetçilik hareketine başkanlık eden Abdülaziz İbnî Suud, İngilizlerin de desteği ile 1932'de Suudî Arabistan Krallığı'nı kurdu, ülke bu tarihten itibaren yönetimde Suudî Ailesi'nin etkin olduğu krallık rejimi ile yönetilmeye başladı. |
Yüzey şekilleri: Arabistan Yarımadası'nın temelinde başkalaşım kayalarından oluşmuş sert bir temel yer alır. Bu temelin üstü özellikle ülkenin doğusunda petrol oluşumunu sağlayan 2. Jeolojik Zaman'a ait denizlerle kaplanmış ve denizel kökenli tortul kayalarla örtülmüştür, ülkenin batısında kıvrımlı dağ kuşağı ve yüksekliği 3000 m'ye ulaşan volkan konileri görülür. Doğuya doğru alçak düzlüklere geçilir. Burada geniş alanları kaplayan Mufud ve güneyinde Rubülhali çölleri yer alır. Çöller, yer yer geniş saha kaplayan kumullarla örtülüdür. Ayrıca çöllerde rüzgârların aşındırması sonucu oluşmuş hamada denilen taşlık kayalık yerler de görülür.
İklimi ve bitki örtüsü: ülkenin büyük bir bölümünde kurak iklim hüküm sürer. Kuzeybatıdaki sahalar, batıdan yağış getiren cephelerin etkisine bağlı olarak kışın yağış alır. ülkenin doğusu ise muson rüzgâr sisteminin etkisinde kaldığı için yazın yağış alır. Ancak düşen yağış miktarı çok azdır (yıllık ortalama yağış 200 mm); yağışın düşmediği yıllar bile olur. ülkenin denizlere yakın olan kesimlerinde hava çok nemlidir; bu yüzden gece ile gündüz arasındaki sıcaklık değişmesi fazla değildir, ülkenin batısındaki yüksek sahalara, orta ve kuzey bölümlerine akarsu ve kaynakları besleyecek miktarda yağış düşer. Buralardan doğan akarsular, alçak kısımlarda şiddetli buharlaşmadan dolayı kurur; vadi tabanlarında ve akarsuların yayıldıkları alanlarda sığ göl ve bataklıklar oluşur.
ülkenin büyük bir bölümünde kuraklığa dayanıklı, ışık isteği yüksek otsu bitkiler ve çalılar yetişir. Bitkiler, çoğunlukla yağış sularının biriktiği kum sırtları üzerinde görülür. Rüzgâr aşındırmasının şiddetli olduğu ve kumulların hareket ettiği sahalar, bitki örtüsünden yoksundur. Dağlık alanların yüksek kesimlerinde seyrek ormanlara rastlanır. |
Büyük kentler, batıda Kızıldeniz kenarında, petrol çıkarılan yerlerde ve yüksek sahalarda kurulmuştur. Başlıca kentler, Müslümanlarca kutsal sayılan Mekke, Medine ve Taif, orta bölümde bir vaha yerleşmesi olan Riyad (bahçe anlamındadır), Kızıldeniz sahilinde Cidde ve Basra Körfezi kıyısında Dahran ve Damman'dır. Petrol çıkarılan Kızıldeniz ve Basra Körfezi çevresinde de kentler kurulmuştur.
Ekonomisi: Ülkenin ekonomisi, petrol bulununcaya kadar tarım ve ticarete dayanmaktaydı. Asya'dan Clmman Körfezi'ne gelen mallar kervanlarla Akdeniz'e oradan da Avrupa'ya naklediliyordu. Hac mevsiminde dünyanın dörtbir tarafından gelen Müslümanlar, ülkeye canlılık getirmekte ve ticarî faaliyetleri artırmaktadır.
Suudî Arabistan'ın doğal şartları, yakın yıllara kadar tarım ve ticaret olmak üzere iki ana geçim tipini ortaya çıkarmıştır. Vahalarda genellikle tarım yapılmakta, bozkırlarda ise göçebe hayvancılık sürdürülmekteydi. Yıl boyunca çobanlar, hayvanlarını otlatmak için sürekli dolaşmak zorundaydı. Vahalar, birbirlerine ve ticaret merkezlerine çok uzaktaydı. Vahalarda yetiştirilen tarım ürünlerinin satılması ve çöl halkının ihtiyaçlarının temin edilmesi gerekiyordu. Bu durum ülkede ticaretle uğraşan bir toplumu ortaya çıkarmıştır. Vaha halkı, göçebe hayvancılık yapanlar ve ticaretle uğraşanlar, tarih boyunca daima karşılıklı ve birbirlerini bütünleyici olarak yaşamışlardır. Nitekim, Mezopotamya ve Doğu Akdeniz kıyılarından kervanlarla getirilen mallar, kırsal alanlarda satılmaktaydı; buralarda üretilen ürünler de diğer ülkelere taşınmaktaydı. Günümüzde bu sistem köklü değişmeye uğramıştır.
Tarım, ülkenin serin geçen ve yaz yağışları alan Yemen yüksek sahasının Suudî Arabistan topraklarında kalan bölümünde yapılmaktadır. Buradaki yerli halk deve ve keçi beslemektedir. Son yıllarda ülkenin batısındaki yüksek sahalara yapılan barajlardan ve alçak kısımlarda açılan kuyulardan sağlanan su ile tarım alanları genişletilmiştir. Ancak yer altı sularının tuzlu olması, tarımda istenilen gelişmeyi sağlayamamıştır.
Suudî Arabistan'da petrol yatakları, ilk olarak 1930'lı yıllarda keşfedilmiştir. Daha sonra 1954'te Basra Körfezi kıyısındaki Gavar'da 200 km uzunluğunda ve 30 km genişliğinde çok zengin bir yatak bulunmuştur. Petrol yatakları ülkenin doğusunda Basra Körfezi'nin kıyı ovalarında ve kıyı açığında deniz altında yer almaktadır. Ülkede petrolün çıkarılması ve işletilmesi ilk olarak "Standart Oil of California" adlı ABD petrol şirketine verilmiş, daha sonra buna California şirketi de katılmıştır. Hâlen ülkenin petrolü, Suudilerin de katılması ile 1944'te oluşturulan Aramco (Arap Amerikan Petrol Şirketi) tarafından işletilmekte ve dış ülkelere ihraç edilmektedir. Petrolün bir bölümünü Akdeniz limanlarına taşıyan petrol boru hatları yapılmıştır.
Suudî Arabistan, yaklaşık 264 milyar varil olarak hesaplanan petrol rezervi ile 1.292 trilyon varil dünya toplam petrol yataklarının % 49'una sahiptir. Petrol üretimi yönünden dünyada birinci sıradadır. Ayrıca doğal gaz yönünden de zengindir; ancak doğal gaz, daha ziyade ülke ihtiyacı için kullanılmaktadır.
Ülkede demir yatakları da vardır. Önde gelen sanayi kolları; petrokimya (plâstik ürünleri), metalürji, çimento ve imalât sanayiidir. Ülkeyi modern hâle getirmek için sürekli büyük bir alt yapı (yol, su, enerji nakil hatları ve bina) yatırımı yapılmaktadır.
Suudî Arabistan'ın ihracatının % 90'ı petrole dayanır. Önde gelen müşterileri, Japonya, ABD, Almanya, Birleşik Krallık ile Batı Avrupa ülkeleri, Güney Kore ve Tayvan'dır. Bu ülkelerden ise makine, ulaşım araçları, tüketim malları ve gıda ürünleri alır. Her yıl bir milyon kadar Müslüman, hac görevini yapmak için kutsal topraklar olarak bilinen Mekke ve Medine'ye gelir.
Bazı kültürel bağlarımızın olduğu Suudî Arabistan'dan petrol, bitümenli mineral yağ, nafta, ham kükürt ve bakır elektrolit almaktayız. Bu ülkeye gıda ve demir çelik ürünleri ile sentetik elyaf satmaktayız. |
