| Norveç |
İskandinavya Yarımadası'nın batı yüzünü kapsar. Yarımadanın Kuzey Denizi kıyıları boyunca sayısız denecek kadar çok ada vardır.
Tarihi: ülkede, ilk yerleşmeler M.Ö. 9. yüzyılda kurulmaya başlanmış ve buralarda tarımsal faaliyetler yapılmıştır. Nüfusun artmasıyla birlikte İskoçya, Kuzey İngiltere, kuzey Fransa ile ticaret ve balıkçılık faaliyetleri başlamıştır. 900'lü yıllarda monarşi idaresi kurulmuştur, ülke, 1350'de veba hastalığından dolayı büyük insan kaybına uğramıştır.
12. yüzyılın sonunda Norveç, İsveç ve Danimarka arasında idari birlik kurulmuştur. 1905'te bağımsız bir devlet hâline gelmiştir. 2. Dünya Savaşı'nda tarafsız olmasına karşın Alman kuvvetlerince işgal edilmiştir. Savaştan sonra NATO'ya üye olmuştur. AB ise üye olmamıştır. |
Yüzey şekilleri: ülkede kuzeydoğudan güneybatıya doğru uzanan ve yüksekliği yer yer 2000 m'yi aşan (En yüksek tepe 2469 m) İskandinavya dağları yer alır. ülkenin şekillenmesinde 4. Jeolojik Zaman'ın son döneminde meydana gelen buzullaşma etkin rol oynamıştır. Bu dönemde yarımada kalın buz örtüsü ile kaplanmıştır. Deniz seviyesi, şimdiki seviyesinin altına inmiştir. Kıyı kesiminde buzulların eriyerek hareket etmesi ile büyük "ü" şeklinde buzul vadileri açılmıştır. Daha sonra, deniz seviyesinin yükselmesi ile buzul vadileri körfez şeklini almıştır. Böylece, İsveç kıyılarında olduğu gibi, Kuzey Denizi kıyıları boyunca fiyord denilen girintili çıkıntılı kıyılar oluşmuştur. Fiyordlar kilometrelerce karaların iç kısımlarına kadar sokulur. Örneğin en büyük fiyord olan Bergen'in kuzeyindeki Sognefiyord'u 200 km uzunluktadır. Fiyordlarla çok girintili çıkıntılı bir yapı kazanan Norveç kıyılarının uzunluğu 23 bin km'dir.
Engebeli bir topografyaya sahip olan ülkenin % 70'ini dağlık sahalar, % 5 kadarını göller kaplar. Dağlık sahaların önemli bir bölümü kayalıklar halindedir. Günümüzde de bu yarımada üzerinde buzullar mevcuttur.
İklimi ve bitki örtüsü: Kuzeyde yer almasına rağmen Norveç'te nemli ve oldukça ılıman okyanusal iklim hüküm sürer. Atlas Okyanusu'ndan batı rüzgârları ile gelen Golfstrim sıcak su akıntısı, kıyı kesiminde kışın sıcaklığın düşmesini engeller. Nitekim Bergen'de Ocak ayı ortalama sıcaklığı 5°C'nin üzerindedir. Buna karşı iç kısımda yer alan Oslo'da -5°C'ye yakındır, ülkenin kuzeyinde tundra bitkileri ve cüce ağaçlar görülür. Güneye doğru orman alanları artar. Dağların alçak eteklerinde iğne ve geniş yapraklı, yüksek kesimlerinde iğne yapraklı ormanlar geniş bir saha kaplar.
Norveç'in yüksek enlemlerde yer alması nedeniyle yazın gündüz süresi çok uzundur. Nitekim ülkenin güneyinde gündüz süresi 20 saati aşmaktadır. Hattâ kuzeyde Tromso'da 20 Mayıs-22 Temmuz arasında Kuzey Buz Denizi'ndeki Swalbard'da 20 Nisan-21 Ağustos günleri arasında güneş batmamaktadır. Yaz döneminde günlerin uzun olması, Orta Kuşak'a göre bitkilerin kısa sürede büyümesini sağlamaktadır.
ülkedeki tabiat güzelliklerini ve bitkileri korumak amacıyla çok sayıda millî park ve tabiatı koruma alanı kurulmuştur. Bu sahalar ülkenin % 16'sını kapsar. Svalbard (Spitzberg) adalarının % 40'ı da millî park olarak ayrılarak burada yaşayan kutup ayıları korunmaya alınmıştır.
Nüfusu ve yerleşmesi: Nüfusun önemli bir bölümünü ülkeye ilk yerleşen Norveç etnik grubu oluşturur. Birkaç yüzyıl öncesine kadar buradaki halk, göçebe ve yarı göçebe bir hayat yaşıyordu. Norveç'in nüfusu, bağımsızlığını ilân ettiği 1905'te bir milyondan azdı. Günümüzde ise 4.5 milyonu aşmıştır.
Nüfusun % 10 kadarı başkent Oslo civarında toplanmıştır. Ülkenin diğer önemli merkezi Bergen, Kuzey Denizi kıyısında çok şirin bir yerleşmedir. Nüfusun dörtte üçü ise 15 km genişliğindeki kıyı kuşağında yaşamaktadır, ülkenin kuzey kesiminde de yerleşmeler bulunur. Örneğin dünyada en kuzeydeki kent yerleşmelerinden biri olan 7100 nüfuslu Hammerfest, Kuzey Burnu'nda Barents Denizi'ndeki bir adada yer alır. |
Ülkenin Kuzey Denizi kıyılarındaki köy ve kasabalar, çoğunlukla kadın isimlerini taşımaktadır. Bunun sebebi, erkeklerin balık avlamak için sürekli denize açılmaları ve yerleşmelerde kadınların kalmaları ile ilgilidir.
Ülkenin kuzeyindeki Laponya Bölgesi'nde, göçebe ve yarı göçebe bir hayat yaşayan ve genellikle Ren geyiklerinin eti ve sütünden faydalanan, derisinden giyecek yapan Sami ırkından olan Laponlar yaşamaktadır. 20 bin civarındaki Laponların % 10 kadarı geleneksel yaşam biçimlerini sürdürmektedir.
Ülkede Norveççe ve Yeni Norveççe olmak üzere iki resmi dil kabul edilmiştir. Yerli dillerde 272 diyalekt mevcut olup bunların bozulmadan yaşatılmasına çalışılmaktadır. |
Ekonomisi: Norveç'in ekonomisi önemli ölçüde deniz ürünlerine dayanır. Bu nedenle denizle insanın geçimi arasında sıkı bir bağ vardır. Balıkçılık ve buna bağlı sanayi (balık yağı ve konserve) gelişmiştir. 25 binden fazla iyi donatılmış balıkçı gemisi bulunur. Göl ve akarsularda da balık avlanır. Örneğin ülkedeki büyüklü küçüklü 200 bin gölde balık tutulur ve binlerce akarsuyun 200'ünde somon balığı üretilir. Çok az bir kısmı (% 2,6) tarıma uygun olan ülkenin kuzeyinde yulaf ve arpa yetiştirilir. Bu ürünlerin bir bölümü hayvan yemi olarak kullanılır. Güneyde buğday, çavdar, patates ile sebze ve meyve üretilir. Hayvancılık gelişmiş olup çok sayıda sığır, koyun, domuz, keçi, at ve kümes hayvanları beslenir.
Kuzeydeki Laponya'da Ren geyikleri yaşar.
1970'li yıllardan itibaren Kuzey Buz Denizi'nden çıkarılan petrol ve doğal gaz, hem ülke ihtiyacını karşılar hem de ihraç edilir. Son yıllarda devletin özendirici tedbir ve desteği ile sanayileşmede önemli adımlar atılmıştır. Elektronik eşya ve bilgisayar, kimyasal maddeler, özellikle petrokimya ürünleri, selüloz ve kâğıt üretimi artmıştır. Ayrıca ülkede maden işleme ve tankerden buzkırana varıncaya kadar çeşitli deniz taşıtları üreten tesisler de kurulmuştur.
Norveç, son bir asırda eski ile kıyaslanmayacak şekilde ekonomik ve sosyal yönden bir kalkınmanın içine girmiştir. Örneğin 1830'lu yıllarda az sayıda olan okuma yazma bilenlerin oranı, günümüzde % 100'e ulaşmıştır. Sağlık hizmetleri en iyi duruma getirilmiştir. Patates, tuzlanmış ve canlı balıkla beslenen Norveç halkı, günümüzde kırmızı et, sebze, meyve ve hayvansal ürünlerle de sofrasını zenginleştirmiştir.
AB'ye üye olmayan Norveç ile ticarî ilişkilerimiz iyi durumdadır. Türkiye, Norveç'ten balık, balık yağı, gübre, ilâç, kimyasal madde, deri, deniz taşıtları ve kereste almaktadır. Bu ülkeye ise bakırdan yapılmış süs eşyaları, krom, hazır giyim ürünleri, deri, domates konservesi, çuval ve amonyak satmaktadır.
NORVEÇ'İN DENİZAŞIRI ÜLKELERİ
Svalbard: Norveç'in 500 km kadar kuzeyinde 62 700 km2 yüzölçümünde Arktik Okyanus'ta Svalbard (Spitsberg veya Spitzbergen) ve birkaç küçük ada grubundan meydana gelir. Buranın en önemli özelliği kömür madeninin çıkarılmasıdır. Ayrıca kutup ve deniz ayıları, ayı balığı ve tilki avlanır.
Boovet Adası: Güney Atlas Okyanusu'ndadır.
Jan Mayen Adası: Norveç ve Grönland arasındaki Arktik Okyanusu'n-dadır.
1. Peter Adası ve Queen Maud Arazisi: Antarktika kıtasında yer alır.
|
|
|