İlçeler: Acıgöl, Avanos, Derinkuyu, Gülşehir, Hacıbektaş, Kozaklı, Ürgüp ve Merkez ilçelerdir.



İlgi Çekici Yerler: Göreme Tarihi Milli Parkı; Uçhisar, Zelve, Ortahisar, Çavuşin ve Ürgüp tarihsel yerleşmeleri; Kaymaklı ve Derinkuyu yer altı şehirleri; Peribacaları; Ürgüp'teki St. Basil, Tavşanlı, Karaçalı, Elmalı kiliseleri; Baş melek Manastırı; Nevşehir ve Ürgüp Kaleleri; Hacı Bektaş Veli Dergâhı; Avanos Ulu camisi; Damat İbrahim Paşa, Taşkın Paşa ve Kara vezir külliyesi; Kaya, Alâeddin, Kızıl kaya köyü, Aşçıbaşı camileri ve Taşcami; Beylik Hanı, Sarıhan; Kozaklı Kaplıcaları, Nevşehir, Hacıbektaş ve Ürgüp müzeleri; Göreme ve Zelve açık hava müzeleridir.



Doğal Yapı: Akarsu vadileriyle yarılmış olan orta yükseklikteki dalgalı düzlüklerden oluşan Nevşehir ilinde dağlık alanlar fazla yer tutmaz.

Kentin kuzey kesimini Kızıldağ, güney kesimini de Erdaş Dağı engebelendirir. 2.000 metreyi aşmayan il topraklarının en yüksek noktası, Erdaş Dağı'nın 1.982 metreye ulaşan doruğudur. Geniş bir yayla niteliğindeki bu topraklar, sönmüş birer yanardağ olan Erciyes Dağı ile Melendiz - Hasan Dağlarının uzun jeolojik çağlar boyunca püskürttüğü tüf ve lavların birikmesiyle oluşmuştur. Daha sonra başlayan akarsu aşındırması, bu volkanik arazide peribacalarının oluşmasına neden olmuştur.



Nevşehir ili topraklarından kaynaklanan sular, Kızılırmak aracılığıyla Karadeniz'e ulaşır. İlin orta kesiminden aşağı yukarı doğu- batı doğrultusunda geçen Kızılırmak'a katılan başlıca küçük akarsular Damsa ve Nevşehir çayları ile Kızılöz ve Çırdıkınözü dereleridir. Kuzey kesimden doğan akarsular da il sınırları dışında, Kızılırmak'ın en uzun kolu olan Delice Irmağı'na katılır. Doğal göle rastlanmayan Nevşehir ilinde Damsa ve Tatlarin barajlarının ardında suların birikmesiyle oluşan iki yapay göl vardır.



İklimi:İçanadolu Bölgesi'ne özgü kara ikliminin etkisi altında kalan Nevşehir ilinde yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer. İlde yıllık ortalama yağış miktarı 400 milimetreyi bulmaz. Orman varlığı açısından ülkemizin en yoksul illerinden biri olan Nevşehir yöresinde doğal bitki örtüsü bozkırdır.




Genel Bilgiler: Nevşehir, tarih ve doğanın iç içe geçerek, bütünsel bir güzellik sergilediği beldeleri ve bölgede yaşamış uygarlıkların zenginleştirdiği kültürel birikimi ile Türkiye'nin eşsiz turizm cennetlerinden biridir. Nevşehir, ilk dönemlerde "Nyssa", daha sonraki dönemlerde "Soandos Nisa" ve "Muşkera" adları ile anılmıştır. Osmanlı döneminde, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa sadrazam olduğunda "Muşkera" adını değiştirerek kente "Yenişehir" anlamına gelen Nevşehir adını vermiştir.



Bölgede yapılan az sayıdaki prehistorik araştırmalardan Neolitik (M.Ö. 7 bin) dönemine ait yerleşmeler saptanmıştır. M.Ö.1600'lerde Hitit Krallığı'nın egemenliği altında olan kente, M.Ö. 12 yüzyılda göç kavimlerinin, M.Ö. 7. yüzyılda Kimmer ve İskitlerin saldırıları yaşanmıştır. Nevşehir, M.Ö. 680 - 610 yıllarında Asur ve M.Ö. 610 - 550 yıllarında Med egemenliğinin ardından Perslerin yönetimine girerek Kappadokia Satraplığı içinde yer almıştır. M.Ö. 332 yılında Pers soylularından I. Ariarathes bağımsız Kappadokia Krallığı'nı kurmuştur. M.S.17 yılında Roma İmparatorluğu'na katılan Nevşehir sonra, Persler, Sasaniler daha sonra da Anadolu Selçuklu Devleti yönetimine girmiştir. Bölge 1097 yılında Haçlıların eline geçmiştir. Daha sonra İlhanlı ve 1398'de Karamanoğulları yöreye egemen olmuşsa da aynı yıl Sultan I. Beyazıt Nevşehir'i Osmanlı topraklarına katmıştır. 1402 yılında Beyazıt'ın Timur'a yenilmesiyle bölge Karamanoğulları yönetimine geçmiş 1466'da da kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. 1954 yılında da il olmuştur.



Günümüzde bölge, birbirinden güzel kaya kiliseleri, doğal güzellikleri, vadileri ve yeraltı şehirleriyle bir açık hava müzesi durumundadır. Dünyaca ünlü Türk düşünürü Hacı Bektaş-ı Veli ile Osmanlı döneminin ünlü sadrazamlarından Damat İbrahim Paşa'nın bu bölgede yaşamış olmaları da kültür ve turizm hareketlerinin olumlu yönde gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.

Coğrafi Konumu: Nevşehir ilinin doğusunda Kayseri, kuzeyinde Yozgat ve Kırşehir, batısında Aksaray, güneyinde Niğde bulunmaktadır.



El Sanatları: Nevşehir'de turizm potansiyelinin büyüklüğü el sanatlarına ilgiyi arttırmış, yöre halkını teşvik etmiştir. Halı dokumacılığı Avanos ve Ürgüp'te yaygındır. Avanos'ta çubuk desenli parçalı kilim de dokunmaktadır. Çanak çömlek yapımcılığı da en çok Avanos ve civarında gelişmiştir. Kayadan oyma atölyelerde toprağı su ile karıştırıp çamur yapan ve fırında pişirerek sanat eserine dönüştüren çanak-çömlek ustaları daha ziyade turistik hatıra eşyaların yapımına yönelmiştir.




Beyaz, siyah, kahverengi ve kırmızı şeritli ilginç dokusu ile silis minerallerinden akiğin bir türü olan oniks taşından başta vazo ve biblo olmak üzere çeşitli süs eşyaları üretilmektedir.

Turistlerin ilgisini çeken bir başka ürün de ünü gittikçe yayılan folklorik bebekler olup, bunlar tüm Nevşehir yöresinde yapılmaktadır.



Yöresel Halk Sanatları:


Dokumacılık: Yörede bu sanat dalı ile ilgili, meydana getirilmiş çokça ürün bulmak mümkündür. Ürgüp, Avanos ilçelerinde dokuma sanatının bir türü olan halıcılık oldukça gelişmiştir. Buraya halıları Türk halıcılığı içerisinde özel bir yere sahiptir.


Bölge halıları "Istar " tezgahında dokunmaktadır.Yöre halılarında çögü ipleri önceleri yünden oluşmasına karşın bu gün eriş iplerde oluşmaktadır.Geleneksel tarz halılarda üç boy halı tipi görülmektedir.


Bunlar :

-Sedir Halısı (İnce uzun)

-Taban Halısı (Uzun ve geniş)

-Seccadelik Halı (Küçük boy) dan oluşmaktadır.



Halılar renkler bakımından çevrede bulunan doğal (kök) boyalardaki renklerle paralellik gösterir. En çok bulunan renkler yeşilin tonları, siyah, kahverengi, sarı ve vişne rengidir.
Motifler olarak daha çok geometrik üç madalyonlu kompozisyonlar ağırlıklıdır. Motifine göre belli başlı halı adları olarak: Göbekli, harikli, Yılan Bahçesi gibi çeşitleri boyanabilmektedir.



Kilim: Bu teknikle ürünler daha çok Kozaklı ve Gülşehir ilçelerinde bulunmaktadır. Kilimlerin çözgü ve atkı ipleri yünden oluşmaktadır. Motifler daha çok geometrik şekillerden oluşmaktadır. Kilim tekniğinde, ev içi sergi amaçlı ürünler yanında, heybe, yolluk, denk çuvalları gibi ürünlerde dokunmaktadır.



Culfa: Modern kumaş dokuma tarzının protetipi olarak düşünülebilecek culfa tezgâhlarında, kaba kumaşlar dokunmuştur. Motifleri ise renkli iplerle dokuma anında verilmiştir. Culfalıklarda üretilen kumaşları halk, kadın, erkek şalvarları yapımı ile bele sarılan şal kuşak için kullanılmıştır. Şu an üretim yapılmayan bu tezgâhların, yoğunluk merkezlerinin Ürgüp ve Göreme olduğu tespit edilmiştir.



Örgü Sanatı:

Mil İşi Örgüler: Bu teknikle yörede yünden çoraplar üretilmektedir. Çorap örülürken beş mil kullanılmaktadır. İpler beyaz renk olabildiği gibi değişik renk kombinezonlarından da oluşabilmektedir. Cinslere göre çorapta renkler değişebilmektedir. Erkek çorapları sadece beyaz renkte olmaktadır. Kadın çorapları ise beyaz ve renkli iki türde yapılabilmektedir. Çorap motiflerinde çevresel olayların yansıması gözlenmektedir. Çokça kullanılan motiflerden bazılarının adlarını belirtmek gerekirse; sığır sidiği, sırçan dişi, bıtrak, baklava dilimi gibi motifler zikredilebilir.



Oyalar: Yörede söz konusu alandaki ürünler meydana getirilirken üç ana teknik uygulanmaktadır.

Bunlar:

1-Tığ işi oyalar

2-İğne oyaları

3-Mekik Oyaları'dır.



Üç teknikle meydana getirilen oyalar kadın başı süsleme öğesi olarak kullanılmaktadır. Yörede oyaların yaygınlık alanı geniştir. Kızların çeyizinde önemli bir yer tutar.Gelin olacak bir kız ortalama 50-60 oyalı yemeni hazırlayarak yeni yuvasına götürür.Yemeniler kendisine özgü bir sandıkta muhafaza edilir.



Toprak Kap Sanatı: Bu sanat dalı ile ilgili geleneksel anlamda, Nevşehir' e bağlı birçok yerleşim biriminde ürünler meydana getirilmiştir. Kısa bir zaman dilimi öncesinde uygun bir toprak rezervine sahip olan yerlerde, tandır, ekecik çeşitli kapların kapağı, ocaklık gibi eşyalar halkın kendi imkânları ile üretilmiştir.



Ancak bu sanat dalı seri imalat tarzında bir meslek gurubu olarak ürünlerini Avanos ilçesinde vermiştir. Çanak-Çömlek atölyeleri uzun yıllar Avanos halkı için geçim kaynağı olmuştur. Geçmiş dönemlerde söz konusu atölyelerde, su könkleri, bu testileri, çömlek ve büyük küpler üretilmiştir. Günümüzde toprak eşyanın mutfaklardaki kullanım alanlarının azalmasından dolayı: Avanos atölyelerinde ürünlerin fonksiyonlarında değişiklik yaparak Turizm ağırlıklı hediyelik eşya yapımına yönelmişlerdir. Yeni üretim çeşitleri içerisinde vazolar, isimlikler, kadeh bardakları gibi ürünler meydana getirilmiştir.



Nevşehir ili Maden ve Enerji Kaynakları: Nevşehir ili metalik madenler yönünden önemli bir varlığa sahip değildir. Ancak bölge jeolojisi nedeniyle endüstriyel hammaddeler açısından büyük bir zenginliğe sahiptir. Bölgedeki yoğun volkanik faaliyetler sonucunda oluşan volkanik ürünler, Nevşehir'in önemli ekonomik zenginlikleri arasındadır. Bölgedeki yaygın volkanizma ilde önemli pomza, perlit, kaolen ve kum çakıl yataklarının oluşumuna neden olmuştur.



Perlit yatakları Acıgöl ilçesinde yer almakta olup, ilçedeki perlitlerin genleşme oranları 2,3 ile 16 arasında değişmektedir. Yatakların toplam rezervi 450 milyon ton civarındadır. Derinkuyu ilçesindeki sahalarındaki orta kaliteli perlitlerin genleşme oranı 3,2-4,5 arasında değişmekte olup, sahalarda toplam 320 milyon ton olarak jeolojik rezerv belirlenmiştir. Avanos ilçesi kaolen ve kum-çakıl yatakları bakımından önem arz etmektedir. İlçedeki kaolen oluşumları alunitli olup kâğıt sanayi hammaddesi olarak zaman zaman işletilmektedir. Yatakların toplam görünür rezervi 1.325.000 ton, muhtemel rezervi ise 2.325.000 olarak belirlenmiştir. İlçedeki kum-çakıl hammaddeleri ise orta kalitede olup, yaklaşık 20 milyon m3 mümkün rezerve sahiptir. İlde geçmiş yıllarda işletilen yataklar arasında Gülşehir ilçesindeki barit ve kayatuzu yatakları sayılabilir. Gülşehir-Tuzköy sahasındaki % 92 NaCl içerikli ve 75 milyon ton görünür, 96 milyon ton muhtemel ve 960 milyon ton mümkün rezerv belirlenmiş yatak geçmiş yıllarda Tekel tarafından işletilmiştir. Ayrıca sahada neojen yaşlı tüfler içerisinde zeolit minerallerinin varlığı da tespit edilmiştir. Gülşehir-Arafa sahasındaki % 92.75 BaSO4 içerikli baritlerde ise 2.500 ton görünür rezerv vardır.



Ülkemizin önemli ve iyi kalitede pomza yataklarına sahip olan Nevşehir ilinde, İl merkezi ve Ürgüp ilçesinde çok sayıda halen işletilen ve işletilmiş pomza yatakları yer almaktadır. Bu yatakların toplam rezervi yaklaşık 450 milyon m3 civarındadır.



Ülkemizde tekstil sektöründe kullanılan iyi kalitedeki pomzaların büyük bir bölümü bu ilden karşılanmak ve ihraç edilmektedir. Söz konusu yer altı kaynakları dışında ilde Gülşehir-Arafa yöresinde 5000 Kcal/kg ortalama alt ısıl değerine sahip linyit sahası bulunmakta olup, saha geçmişte işletilmiştir.



Kozaklı ilçesinde sıcaklığı 29ºC ve debisi 10 lt/sn olan jeotermal kaynak tespit edilmiştir. Bu alanda yapılan sondajlarda 80-93ºC arasında değişen sıcaklık, 275 lt/sn debi ve 63,3 MWt güce sahip akışkan görünür hale getirilmiş ve ülke ekonomisine kazandırılmıştır. Bunun dışında Acıgöl ve Avanos yörelerinde de sıcaklıkları 25ºC ile 27,5ºC arasında değişen jeotermal kaynaklar bulunmaktadır.