Güneydoğu Asya ve Okyanusya kıtaları arasındaki Ekvator çevresinde bulunur. Endonezya, dördü büyük, diğerleri küçük çok sayıda ada üzerinde kurulmuş bir adalar ülkesidir. En büyük adalar, Bornoe, Sumatra, Cava ve Selebes'tir. Bu adalardan Borneo (Kalimantan), ülkenin dörtte üçünü oluşturur. Yeni Gine Adası'nın batı yarısını da içerir. Küçük ada grupları, Borneo ve Malay yarımadaları arasında yer alır.

Tarihî: Dünyanın en eski yerleşme sahalarından biri olan Endonezya takım adalarına Hindistan'dan gelen tacirler ve sürgün edilen insanlar yerleşmişlerdir. 7. yy.da Hinduzim ve Budizm dinleri yayılmıştır. 9. ve 12. yüzyıllar arasında güçlü prensliklerce idare edilmiştir. Daha sonra İslâmiyeti yayan Arap tüccarları, ülkeye gelmişlerdir.

16. yy.'in başlarında önce Portekizliler, sonra Hollândalılar ve 1811'de İngilizler gelerek koloniler kurmuşlardır. Ancak ülkenin kontrolü Hollândalıların eline kalmıştır. 20. yüzyılın başlarında Avrupa'da tahsil gören gençler, milli kurtuluş hareketlerini başlatmışlardır. 2. Dünya Savaşı'nda Endonezya, Japonya'nın istilâsına uğramıştır, ülke, Japonların savaş sonunda teslim olması ile 1945'te bağımsızlığını kazanmıştır. 1975'de ise 1520 yılından beri Portekizlilerin sömürgesi olan Doğu Timor da bağımsızlığını ilân etmiştir.

Yüzey şekilleri: Endonezya adaları, Asya kıtasının güneydoğu kanadı ile Hindistan ve Avustralya kara parçaları arasında yer alır. Bu kara kütleleri arasında derinliği 10 bin metreyi aşan derin deniz hendekleri bulunur. Örneğin Cava adasının güneyinde ve Seram ile Tamimbar adaları arasında yay şeklinde uzanış gösteren ve derinliği yer yer 7000 m'yi aşan derin deniz hendekleri vardır. Borneo adasında en yüksek tepeler 3000 m'ye yaklaşır. Sumatra ve Cava, dünyanın aktif volkan ve deprem sahaları arasındadır (Foto 23). 200'ün üzerinde volkan konisi mevcut olup bunların bir bölümü faaldir. Çok şiddetli volkan püskürmeleri, Sumatra ve Cava adaları arasındaki Kratau adasındadır.

İklimi ve bitki örtüsü: Ekvatoral kuşakta bulunan ülkede, ekvatoral iklim hüküm sürer. Yıllık ortalama sıcaklık 23°C ile 27°C arasında değişir. Yıllık ortalama yağış 2000 mm civarındadır. Bu elverişli iklim koşullarına bağlı olarak Endonezya'nın üçte biri sık ve uzun boylu ağaçlardan oluşan devamlı yeşil yağmur ormanları ile kaplıdır. Endonezya'daki ormanlar, Güneydoğu Asya ülkelerindeki ormanların % 60'ını, tüm dünyadaki geniş yapraklı ormanların % 10 kadarını oluşturur. Palmiye ve kerestesi kıymetli ağaçların bulunduğu bu ormanlarda geçimini avcılıkla sağlayan yerliler de yaşamaktadır. Ayrıca Enonezya ormanlarında ilâç yapımında kullanılan çok sayıda (1260) bitki türü yetişmektedir. Yüksek kesimlerde sıcaklığın düşmesi ile iğne yapraklı ve ılık iklim şartlarında yetişen ormanlar görülür. Ormanların bir bölümü, tarım arazisi açmak ve mesken yapmak amacıyla yer yer tahrip edilmiştir. Endonezya, biyoldjik çeşitlilik yönünden son derece zengindir. Nitekim 525 hayvan, 2000 kuş, 40 000 bitki ve 1700 balık türü bulunmaktadır. Endonezya'da aslan, kap¬lan, leopar, fil, ayı, geyik, su aygırı gibi hayvanlar yaşar. Ayrıca çok farklı türde sürüngenler, krokodil, değişik büyüklükte kertenkeleler görülür. Yaban hayatını korumak amacıyla geniş doğal parklar kurulmuştur.

Nüfus ve yerleşme: Endonezya'da yerleşmeler tarih öncesi döneme rastlar. Ancak hâlihazırdaki yerlilerin atalarını, M.Ö. 2000 yıllarında Asya kıtasının uzantısını oluşturan Malay Yanmadası'ndan gelenler oluşturur. Daha sonra ülkeye Çinliler, Araplar ve Hintliler yerleşmiştir. Ayrıca Batılı ülkelerden önce Portekizliler ve bunları takiben gelen Hollandalılar Endonezya adalarında koloniler kurarak doğal kaynakları işletmişlerdir. 19. yüzyılda özellikle Cava ve Bali adalarının nüfusu 45 milyonu bulmuştur.

Arapların etkili olduğu dönemde İslâmiyet yayılmıştır. Hâlen ülke nüfusunun % 88'i Müslüman'dır. Nüfusun % 60'ı Cava Adası'nda yaşar; burası dünyanın en kalabalık nüfuslu sahaları arasındadır. Çok sayıda kabilenin yaşadığı Cava'da 583 yerli halk dili konuşulur, ülkede kent nüfusu hızla artmaktadır. 1980'de % 20 olan kent nüfusu son yıllarda % 40'a ulaşmıştır, ülkede 13 şehrin nüfusu 1 milyonun üzerindedir. 2015'te 17 şehrin nüfusu 1 milyonun üzerine çıkacaktır, ülkedeki aşırı kentleşme beraberinde kent kirlenmesini de gündeme getirmiştir. Bu nedenle ülkede "Temiz kent, mavi gök ve temiz nehir" adlı programlarla doğal dengeyi korumak ve çevre kirliğini önlemek için çeşitli kuruluşlarca desteklenen çalışmalar yapılmaktadır.

ülkede nüfus artışı, ekonomik büyümenin üzerinde olduğu için kişi başına düşen millî gelirde azalma olmaktadır. Buna bağlı olarak nüfusun hayat standardı da düşmektedir, ülkede 200 kişiye bir telefon, 25 kişiye bir televizyon ve yaklaşık 10 bin kişiye bir doktor isabet etmektedir.

Ekonomik yönden faal nüfusun yarısı tarım ve madencilik sektöründe çalışmaktadır. Kentleşme ve kent nüfusu Cava Adası'nda yoğunlaşmıştır. Diğer adalarda kırsal nüfusun büyük bölümü, ormanlarda gruplar hâlinde duvarları taştan yapılmış, çatısı palmiye ağaçlarının dallarıyla örtülü evlerde yaşarlar.

ülkedeki büyük kentler, Hollândalıların koloni döneminde kurulmuştur. Bunların çoğu, başkent Cakarta dahil Cava Adası'ndadır.

Ekonomisi: ülkede ekonomik faaliyetler geniş ölçüde tarıma dayanır; yetiştirilen tarım ürünlerinin başında pirinç, mısır, manyok, patates, meyve ve sebze gelir. Yağlı bitkilerden soya fasulyesi, yer fıstığı, Hindistan cevizi yetiştirilir. Bunun dışında şeker kamışı, çay, kahve, tütün, pamuk, kakao, Manila kendiri, çeşitli lifli bitkiler ve ananas üretilir. Yüzde 60'ı ormanlarla kaplı ülkede bol miktarda orman ürünleri elde edilir, ülke, kauçuk plantasyonları yönünden dünyada ikincidir. Ayrıca kereste üretimi açısından dünyada ilk sıradadır (Yıllık kereste üretimi 175 milyon m3'tür). Balıkçılık da önemli gelir kaynakları arasındadır.

Önemli yeraltı kaynaklarının başında Cava, Sumatra ve Kalimantan adalarından çıkarılan petrol gelir. Sumatra adasında zengin doğal gaz yatakları bulunur. Bunun yanında kömür, boksit, manganez, nikel, tuz, demir, bakır, fosfat, asbest, elmas, altın, gümüş yatakları da vardır, ülke zengin kalay yataklarına da sahiptir.

Bu doğal zenginliklere bağlı olarak Endonezya'da bol miktarda tekstil ürünleri, kontrplâk, taşıt araçları lâstiği, kâğıt, çimento, gübre ve temel kimyasal maddeler üretilir. Madencilik sanayiinde alüminyum, bakır ve kalay üretimi önde gelir. Cava Adası'nda otomotiv sanayii gelişmiştir. El emeği ile çeşitli seramik ürünleri üretilir. Bambu ağaçlarından şapka da yapılır.

Ülkenin önemli ihraç ürünleri; petrol, doğal gaz, kömür, kereste, kauçuk, kahve, kalay ve palmiye yağı ile baharattır. Buna karşılık ham pamuk, tüketim eşyaları ve ilâç ithal eder.

Alış veriş yaptığı ülkelerin başında Japonya, Çin, Singapur, Malezya, Tayland, Güney Kore ve Avustralya gelir. İlişkilerimizin iyi olduğu Endonezya'dan kauçuk, palmiye yağı, porselen eşya, kalay, orman ürünleri ve lifli bitkiler almaktayız. Bu ülkeye buğday, tütün, vinç, domates salçası, pamuk, demir-çelik ürünleri ihraç etmekteyiz.