Cezayir, Kuzeybatı Afrika'da Akdeniz kuşağnda Tunus ile Fas arasında yer alır.
Tarihi: Kuzey Afrika'daki Roma hakimiyeti, 7. yüzyılda buraya gelen Müslüman Araplar tarafından sona erdirilmiştir. 1518-1830 arasında Osmanlı egemenliğinde kalmıştır. Osmanlı döneminde Cezayir'de önemli ilerlemeler olmuş ve Akdeniz'i kontrol altına almak için gemi yapımına önem verilmiştir. 1830'da Fransızlar, bu ülkeyi etkileri altına alarak Avrupalıların yaşadığı yerleşmeler kurmuşlardır. 2. Dünya Savaşı'nda İngiliz ve Amerikan askerlerinin ülkeyi işgal etmeleri, Müslüman milliyetçileri harekete geçirmiştir. 1954'te 400 bin Fransız askerine karşı girişilen ve bağımsızlığını kazandığı 1962'ye kadar süren çatışmalarda 10 binlerce Cezayirli ölmüştür. 1900'lı yıllardaki iç çatışmalarda ise 200 bin kişi ölmüş, 8 bin kişi kaybolmuştur. |
Yüzey şekilleri: Kuzeyde Akdeniz kıyısında 2000 metreyi aşan Atlas dağları yer alır. Atlas dağlarının Akdeniz kesiminde, yer yer kesintiye uğrayan küçük kıyı ovaları görülür. Bu dağlanın iç kısımlarında kurak platolar ve havzalar yer alır. Atlas dağlarının güney eteklerinde yer altı suyu seviyesi yüksektir. Buradaki su, vahalarda kullanılır. Geriye kalan saha (2 milyon km2), Sahra'nın uzantısını oluşturan geniş çöllerle kaplıdır. Çöllerde büyük kumullar görülür. Sahra'da yüksekliği 2000 metreyi aşan volkan konilerine de rastlanır.
İklim ve bitki örtüsü: ülkenin kuzey kısmında Akdeniz iklimi hüküm sürer. İç kısımlara doğru kuraklık hemen hissedilir ve güneyde yağışın ne zaman düşeceği belli olmayan Sahra çöllerine geçilir. Burada sıcaklık gölgede 50°C'ye çıkar, gece ise sıfır derecenin altına kadar düşer. Buranın ikliminde rüzgâr da önemli rol oynar. Batıdan esen rüzgârlar yağış getirir. Buna karşılık güneyden esen sirokko denilen sıcak ve kuru rüzgârlar sıcaklığı yükseltir. Diğer bir kuru ve sıcak çöl rüzgarı, kum fırtınalarına neden olan simundur. |
Tel Atlasları'ndan doğan akarsular, kuzeyde Akdeniz ve güneyde Sahra çöllerine akarak bataklıklar ve kumullarda kaybolur. Burada çok sayıda bataklık ve tuzlu göller (şot, sekba) yer alır.
Nüfusu ve yerleşmesi: ülke nüfusu Berberi ve Araplardan oluşur. Cezayir'de Arap dili ve kültürü hâkimdir, ülkeye koloni döneminde Fransızlar, İtalyanlar ve İspanyollar gelerek yerleşmişlerdir. Hâlen ülkede Avrupalılar da yaşar. Nüfusun büyük bölümü, önemli yerleşmeler, başkent Cezayir'in de olduğu Akdeniz kıyısındadır. Güneydeki çöllerde nüfusun çok az bölümü (% 6) yaşar. Göçebe hayvancılıkla uğraşan halkın büyük bölümü son yıllarda vahalara yerleşmiştir. Genç bir nüfusa sahiptir. Nüfusun % 60 kadarını 20 yaşın altındakiler, % 6 kadarını ise 60 ve daha yukarı yaştakiler meydana getirir. |
Ekonomisi: Cezayir, 1962 yılında bağımsızlığına kavuştuktan sonra önemli sorunlarla karşılaşmıştır. Çünkü ülkede Fransızların kurduğu ekonomik sistem önemli ölçüde çökmüştür. Tüketim malları üretiminde, ticaret ve inşaat işlerinde azalma olmuş ve dolayısıyla işsizlik sorunu ortaya çıkmıştır, ülkedeki alt yapının (kara ve demir yolları, liman, baraj, elektrik santralleri, arazi ıslah çalışmaları) önemli bir bölümü, Fransız koloni döneminde yapılmıştır. Yine bu dönemde; demir-çelik, petrol, kimya, makine (otomotiv) sanayii kurulmuştur. Ancak ülke, yeni bir yapılanma göstererek 1970'li yıllardan itibaren makine, tekstil, petrokimya, demir-çelik kollarında yeni fabrikalar ve işletmeler açmaya başlamıştır. İyi uygulanmayan tarım reformu ve demografik baskı, kırlardan şehirlere göçü artırmıştır. Nüfusun dörtte biri işsizdir. Bu arada Avrupa ve Arap ülkelerine göç başlamıştır. 1988 yılından itibaren ülkede başlayan iç karışıklıklar da ülkenin ekonomik yönden sıkıntıya düşmesine neden olmaktadır.
Cezayir ekonomisi tarım, doğal gaz ve petrole dayanır. Ancak Sahra'dan çıkarılan petrol üretiminin azalması, sosyalist politikadaki başarısızlık birçok önemli sorunlar doğurmuştur.
Ülkenin önemli tarım ürünlerini buğday, üzüm, turunçgil, sebze, tütün, şeker pancarı oluşturur. Keçi, koyun ve deve beslenir. Akdeniz kıyılarında balıkçılık yapılır.
Ülke; petrol, doğal gaz ve demir, fosfat yatakları yönünden zengindir. Sahra'dan çıkarılan petrol ve doğal gaz, boru hatları ile Akdeniz kıyısındaki limanlara taşınır. Tekstil, metalürji, çimento ve lâstik sanayii oldukça ileri durumdadır. Gıda (şarap, şeker ve bira) ile halı üretim tesisleri de vardır. Petrol fiyatlarının artmasıyla Cezayir'in ihracatı ithalâtını aşmış ve ülke ekonomik yönden ilerlemeye başlamıştır. Cezayir'den petrol, nafta, gübre ham maddesi, kalaylı demir-çelik ürünleri, asit ve deri almaktayız. Bu ülkeye domates konservesi nohut demir-çelikl çubukları bitkisel yağ porland çimanto buğday unu otomobil ve buzdalabı satılmaktadır. |